Dünyanı dəyişəcək 5 texnologiya

Dünyanı dəyişəcək 5 texnologiya

Dünyanı dəyişəcək 5 texnologiya

Dünyanı dəyişəcək 5 texnologiya

1. Səhiyyə sahəsində süni zəka:

Söhbət bizim sağlamlığımıza, xüsusilə ölüm-qalım məsələlərinə gəldikdə, süni intellektin (AI) köməyilə nəticənin yaxşılaşdırılması çox maraqlıdır. AI ilə bağlı sağlamlıq xidmətinə nail olmaq üçün artıq çox şey olsa da, maşın xətası və insan nəzarətinin olmaması səbəbindən baş verən problemlər hökumətlərin, texnologiya şirkətlərinin və səhiyyə təminatçısının süni intellekt alətlərini sınaqdan keçirməsi və onlara investisiya etməsi ilə aradan qaldırılır. İşdə ən çox potensiala sahib görünən səhiyyə sahəsində AI avanslarının beş növü var.

1. Aİ köməyilə avtomatlaşdırılmış cərrahiyyə

   Səhiyyə xidməti üçün təxminən 40 milyard dollar dəyərində olan robotlar əməliyyat zamanı cərrahın operasiyadan qabaqkı tibbi qeydlərindən məlumatları təhlil edə bilər və bu, xəstənin xəstəxanada qalmağının 21 faiz azalmasına səbəb ola bilər. Robot yardımlı cərrahiyyə "minimal invaziv" sayılır, buna görə də artıq xəstələrin böyük kəsiklərlə sağalmalarına ehtiyac qalmır. Süni intellekt vasitəsi ilə, robotlar keçmiş əməliyyatlardan alınan məlumatları yeni cərrahi üsulları inkişaf etdirmək üçün istifadə edə bilirlər. Müsbət nəticələr həqiqətən ümid vericidir. 379 nəfər ortopediya xəstələrinə aid olan bir tədqiqat Aİ yardımlı robot prosedurunun tək başına çalışan cərrahlarla müqayisədə beş dəfə daha az komplikasiyaya səbəb olduğunu təsbit etdi. İlk dəfə bir göz əməliyyatında bir robot istifadə edildi və ən qabaqcıl cərrahi robot olan Da Vinci həkimlərə konvensial yanaşmalara nisbətən daha çox nəzarət ilə kompleks prosedurları yerinə yetirməyə imkan verir. Miniatür olan Heartlander adlı robot isə ürək həkimlərinə ürəyin səthində və sinə üzərində olan kiçik kəsiklərinin müalicəsində köməklik göstərir.

2. Virtual tibb bacısı

   Məhz virtual tibb bacısı sayəsində səhiyyə sektoruna hər il 20 milyard dollar qənaət edilir. Virtual tibb bacıları 24/7 mövcud olduğundan, suallara cavab verə və xəstələri izləyə bilirlər. Bu gün virtual müalicə köməkçiləri üçün tətbiqlərin çoxu, xəstəxana qəbulunu və ya lazımsız xəstəxana ziyarətlərinin qarşısını almaqla xəstələr arasında daha müntəzəm ünsiyyətə imkan verir. “Care Angel” adlanan virtual tibb bacısı köməkçisi sağlamlıq yoxlamalarını həyata keçirə bilir.

3. Klinik qərarlara və ya diaqnozlara kömək

   Etiraf edə bilərik ki, xəstələrin diaqnozu üçün Aİ-dən istifadə edilməsi şübhəsiz ki, onun yarandığı gündəndir, amma bəzi maraqlı istifadə halları olmuşdur. Stanford Universitetində edilən araşdırma dermatologlara qarşı dəri xərçənglərini aşkar etmək üçün AI alqoritmini test etdi və bu insan səviyyəsində reallaşdırıldı. Danimarka AI proqram şirkəti, insan dispetçerləri təcili çağırışlar apararkən, kompüter təhlükəsizliyi ilə dərin öyrənmə (deep learning) proqramını sınaqdan keçirdi. Alqoritm insanın nə dediyini, səsi və fon səs-küyünün səsini 93% müvəffəqiyyət dərəcəsi ilə, ürək tutmalarını isə insanların 73%-də aşkar edə bilmişdir. Baidu Research yaxınlarda dərin öyrənmə (deep learning) alqoritminin erkən testinin nəticələrinin sinə xərçəngi metastazını müəyyən edərkən insanlardan üstün ola biləcəyini açıqladı. Baş nazir Theresa May AI inqilabı ilə Milli Sağlamlıq Xidmətinə kömək edəcəklərini açıqladı.

4. İş axını və inzibati vəzifələr

Səhiyyə xidmətinə təsir göstərə biləcəyi digər bir üsul inzibati vəzifələrin avtomatlaşdırılmasıdır. Həkimlərin, tibb bacılarının və digər təminatçıların vəzifələrə vaxt ayırmalarına kömək edə biləcəyinə görə, bunun səhiyyə sənayesinin 18 milyard dollar qənaət etməsinə səbəb olacağı gözlənilir. Səsli mətn transkripsiyası kimi texnologiya sintaksis qaydalarına kömək edə bilər, dərmanlar hazırlaya və qeydlər yaza bilər. Aİnin istifadəsinə dair misal olaraq Cleveland Clinic ilə IBM arasında olan əməkdaşlığı gostərmək olar, hansı ki "IBM’s Watson" böyük məlumatları saxlamağa və həkimlərə fərdiləşdirilmiş və daha təsirli müalicə təcrübəsi verməyə kömək edir. Watson'un həkimlərə dəstək verdiyi bir üsul müalicə planlarını məlumatlandırmaq üçün təbii “dil” emallarını istifadə edərək minlərlə tibbi sənədləri təhlil edə bilir.

5. Şəkil təhlili

Hal-hazırda, görüntü təhlili insan təminatçılarının çox vaxtını alır, ancaq “MİT-led” tədqiqat qrupu, 3D skanlarını günümüzə mümkün olandan 1000 dəfə daha sürətli təhlil edə biləcək bir maşın-öyrənmə alqoritmini inkişaf etdirdi. Bu real vaxt qiymətləndirməsində əməliyyat edən cərrahlar üçün kritik giriş təmin edilə bilər. Aİ, həmçinin toxuma nümunələrinə güvənməyən yeni nəslin radioloji alətlərinin yaxşılaşdırılmasına kömək edə biləcəyinə ümid edir. Əlavə olaraq, AI görüntü təhlili xəstələrə lazım olan qayğıları müəyyənləşdirmək məqsədilə kəsiklər və çürüklərin şəklini göndərmək üçün kameralı telefonlardan istifadə edə biləcəyindən səhiyyə təminatlarına asanlıqla daxil olmayan və “telemedicin”-i daha effektiv edən kənar sahələri dəstəkləyə bilər.

Sağlamlığın mürəkkəb dünyasında, Aİ alətləri bəzi xəstələrin müəyyən bir xəstəliyə meylli olan tendensiyalarını və ya genetik məlumatlarını müəyyən etmək üçün daha sürətli xidmət göstərmək, problemləri müəyyənləşdirmək və məlumatları təhlil etmək üçün insan təminatçılarını dəstəkləyə bilər. 1 dəqiqəyə qənaət edə bilmək, bir həyatı qorumaq deməkdir. AI və Machine Learning yalnız səhiyyə üçün deyil, hər bir xəstə üçün transformativ ola bilər.

2. Kompüter ilə söhbət:

Bir neçə müddət bundan öncə Vaşinqton Universitetinin professoru Luke Zettlemoyer bildirmişdi ki, şifahi nitqin təyin olunması texnologiyaları sahəsində irəliləyiş baş verib. Yaxın zamanda insanın təkcə spesifik səs əmrlərini deyil, həmdə adi danışıq nitqini başa düşəcək cihazlar yaradılacaq. Bu sahədə ən böyük irəliləyişi məhz “Google”, “Facebook” və “Microsoft” şirkətləri əldə ediblər.

Onlar söz veriblər ki, yaxın zamanda bizim telefon və istənilən digər cihazla ünsiyyət anlayışımızı tamamilə dəyişəcəklər. Buna oxşar layihə ilə Replika adlı startap məşğul olur. Belə ki, o, özünüzü yalnız və ya kefsiz hiss etdiyinizdə sizə dəstək verəcək çatbot yaradıb. Ola bilər ki, müəyyən vaxtdan sonra “Amazon” şirkətinin Alexaadlı səsli köməkçisi tam şəkildə həmsöhbət şəxsə çevriləcək və onunla adi insan kimi dialoq qurmaq mümkün olacaq.

3. Fikirlərin oxunması:

Amerikalı alimlər tərəfindən yaradılmış və 3 iştirakçını özündə birləşdirən şəbəkədə ilk dəfə siqnalları "beyindən beyinə" birbaşa göndərmək və qəbul etmək mümkün olub. Milli.Az ICTnews-a istinadən bildirir ki, Vaşinqton universitetinin alimləri tərəfindən yaradılmış şəbəkə "BrainNet" adlandırılıb. Sistem hər biri laboratoriyanın ayrı otağında olan 3 iştirakçıdan ibarət qrupa tetrisə oxşar oyunu birgə oynamağa imkan verib. Beyin-beyin interfeysləri əvvəllər də işlənib hazırlanıb, amma ilk dəfə Vaşinqton universitetinin alimləri 2-dən çox subyektin iştirakı ilə belə interfeys yaratmağa müvəffəq olub. Alimlər bildiriblər ki, bu tərzdə yalnız laboratoriya daxilində, həm də internet üzərindən qarşılıqlı əlaqə yaratmaq mümkündür.Bəziləri düşünür ki, gələcək, səsli köməkçilərdə deyil, kompüterlə fikir ünsiyyətindədir. Neurable adlı startap hal hazırda insanın öz personajını fikir gücü ilə idarə etmək üçün elektroensefaloqrafyadan istifadə edən oyun hazırlayır. Təbii ki, hər dəfə kompüter arxasına keçib çalışmaq üçün başa elektrodlar taxmaq heç də rahat bir özəllik deyil. Lakin “Facebook” düşünür ki, bu texnologiyanı təkmilləşdirmək və optik ötürücülərə sahib olan daha güclü sistemlər yaratmaq mümkündür Bu isə o deməkdir ki, əl ilə klaviaturada çap olunan mətndən fərqli olaraq fikir gücü ilə həmin mətni 5 dəfə daha tez çap etmək mümkün olar. Bu barədə Elon Musk daha qabağa gedərək başa implantlaşdırılmış çip sayəsində beyin impulslarının təyin edilməsini təklif edib. İlk öncə bu texnologiyanın fiziki qüsurlu insanların həyat şəraitlərini yaxşılaşdırmaq üçün istifadə etmək planlaşdırılır. Əgər texnologiya uğurlu olsa, onda bu çipləri istənilən şəxsə quraşdırmaq olacaq.

4. Uçan avtomobillər:

Avtomobil sənayesində aparılan sonuncu araşdırmalar göstərir ki, uçan maşınlar artıq yaxın gələcəkdə real ola bilər. Söhbət “VTOL” şaquli uçuş və eniş avtomobillərindən gedir. Bundan başqa “Volvo” şirkəti avtomobil və təyyarəni bir korpusda birləşdirən “Transition” layihəsi üzərində işləyir.

Məşhur “Rolls-Royce” şirkəti müasir uçan avtomobillərin istehsalı üçün lazım olan şaquli uçuş və eniş texnologiyasını artıq yaradıb. İstehsalçı bildirir ki, mühərriklərin elektrikləşdirilməsi sənaye texnologiyaları bazarında qaçılmaz tendensiyadır. “Aerospace” və “Rolls Royce” şirkətlərinin nümayəndələri iddia edir ki, uçan avtomobillər elektromobillərlə müqayisədə ekoloji cəhətdən daha təmiz nəqliyyat vasitəsi ola bilər. Uçan avtomobillərin yaradılması üzrə ixtisaslaşan “Terrafugia” şirkəti artıq hibrid, uçan elektromobilin prototipini təqdim edib. Saatda 100 kilometr sürət yığa bilən maşın bir dəqiqə ərzində təyyarədən avtomobilə transformasiya ola bilir. Təkmilləşdirilmiş model müasir dizaynlı oturacaqlar, hibrid elektrik motoru, yaxşılaşdırılmış kəmərlər və təhlükəsizlik yastığı, həmçinin arxa görünüş kameraları ilə təchiz edilib. Təhlükəsizliyin artırılması məqsədilə avtomobildə paraşüt sistemi quraşdırılıb. Qeyd etmək lazımdır ki, bu cür qeyri-adi nəqliyyat vasitəsini idarə etmək üçün sürücüdən pilot lisenziyası tələb olunacaq. Hazırda yalnız iki sərnişinin yerləşdiyi model təqdim olunub. Tezliklə dörd nəfər üçün nəzərdə tutulan “TF-X” modeli təqdim ediləcək. Model kompyuterlə idarə olunacaq. Uçuş və eniş zolağına ehtiyac olmayacaq. Saatda 200 milədək sürət yığa bilən “TF-X” 500 milədək məsafə qət edə biləcək. Yığılıb açıla bilən qanadlara elektrik mühərriki quraşdırılacaq. Bu da korpusun asanlıqla üfüqi vəziyyətdən şaquli vəziyyətə keçməsinə imkan yaradacaq. Elektromobillərdən tam istifadə etmək üçün uçan elektrokarların sahibləri enerji stansiyasına baş çəkə və mühərrikdəki batareyaları müstəqil şəkildə doldura biləcəklər.

5. Kvant kompüterləri:

Kvant hesablamalrı texnologiyası silisium əsasında hazırlanmış proqramlaşdırılan kvant prosessoru sayəsində daha bir addım irəliləyib.

Elmi qrup mikrodalğalı enerji vasitəsilə silisium nümunəsinin daxilində hərəkət edən iki elektronu sinxronlaşdırdıqdan sonra, onlardan yoxlama hesablamalarının aparılması üçün istifadə edib.

Alimlər ümid edir ki, silisiumdan istifadə kvant kompüterlərinə nəzarəti və onların istehsalını asanlaşdıracaq.

Tədqiqatın nəticələri Nature jurnalında dərc olunub.

Kvant nəzəriyyəsi əsaslarının təfsirində "Schrödinger pişiyi" adlı məsəldən tez-tez istifadə olunur.

Həmin məsələnin məğzi çox qısa şəkildə belə təsvir oluna bilər: Qapalı otaqda 50/50-yə ehtimalı ilə çəkic zərbəsinə məruz qalacaq və öldürücü zəhərli maddə ilə dolu olan bir şüşə qabı var, həmin qabın yanında isə bir pişik oturub.

Alman fiziki Erwin Schrödinger-in bu məsələylə bağlı qoyduğu sual belədir: görəsən, otaqdakı pişik ölüdür ya diri?

Klassik fizika üçün burada bir problem olmadığı halda, yəni, qapını açıb pişiyə baxmaqla məsələ həll olunursa, kvant fizikasında pişik eyni zamanda həm ölü, həm də diri sayılır.

Bu məsəl kvant fizikası üçün xarakterik və olduqca vacib olan superpozisiya konsepsiyasının - yəni, hansısa bir obyektin eyni zamanda iki vəziyyətdə mövcudluğu mümkünlüyünün izahı üçün istifadə olunur.

Kvant hesablamalarının üstünlüyünü və potensial imkanlarını digər üsullardan da fərqləndirən məhz superpozisiya prinsipidir.

Standart kompüter prosessorlarında informasiya paketi və ya informasiya biti yalnız bir vəziyyətdə ola bilər: "hə" və ya "yox" vəziyyətində.

Kvant prosessorları isə fərqlidir.

Onlar yalnız "hə" və ya yalnız "yox" daşıyıcıları kimi işləmək əvəzinə, demək olar ki, sürrealist görünə biləcək, eyni anda həm "hə" həm də "yox" statuslu informasiya daşıyıcıları məkanında işləyir.

Kvant informasiyasının bu cür ikili statuslu vəziyyətinə kubit (qubit) deyilir

Nəticədə, kvant prosessorunun hesablama gücü adi standart prosessorlardan ikiqat artıq olmalıdır.

Elmi məqalənin müəlliflərindən biri, Hollandiyanın Delft Texnologiya Universitetindən doktor Tom Watson BBC-yə deyib ki, kvant prosessorlarının kompüter hesablamalarında tətbiqi üçün "kubitlərin sayı minlərlə, bəlkə də, milyonlarla olmalıdır".